Selma Lagerlöf

Jólasaga

Ég var 5 ára gömul og varð þá fyrir þeirri sorg, að varla hefur önnur þyngri fyrir mig komið síðan. Það var þegar hún amma mín dó. Frá því ég mundi til mín, hafði hún alltaf setið í horninu sínu og sagt okkur sögur.

Mér finnst núna eins og henni entust sögurnar allan liðlangan daginn, og þarna sátum við börnin og hlustuðum á. Engin börn gátu átt eins gott og við. Ég man fremur lítið eftir ömmu minni. Hún var með fallegt silfurgrátt hár, var orðin nokkuð lotin í herðum, og alltaf sat hún með prjónana sína. Eins man ég það, að þegar sagan var búin hjá henni, lagði hún lófann á kollinn á mér og sagði: Þetta er eins satt og þú sérð mig og ég sé þig. Minnst man ég nú af sögunum, sem hún sagði mér,, það er varla nema ein, sem ég man svo vel að ég geti farið með, og það er sagan um fæðingu Jesú.

Amma sagði mér söguna jóladaginn. Allt fólkið var farið til kirkju, en við vorum einar heima. Við höfðum ekki fengið að fara með. Hún var of gömu og ég of ung. Þá kom sagan.

Það var einu sinni maður. Hann fór út um miðja nótt að sækja sér eld. Hann gekk bæ frá bæ og barði að dyrum. Heyrið mig gott fólk, sagði hann. Konan mín var að eiga barn og ég þarf að ná mér í eld til að kveikja upp heima. Konan og barnið eru þar í kuldanum.

En allir voru í fasta svefni. Enginn tók undir við hann. Maðurinn gekk lengi, lengi. Þá sá hann skin af eldi langt í burtu. Hann gekk á ljósið og kom þar að, er eldur brann úti á víðavangi. Í kringum eldinn var hvít sauðahjörð og sauðirnir voru í fasta svefni, en gamall hjarðmaður sat hjá og vakti. Við fætur hjarðmannsins lágu þrír stórir hundar sofandi, vöknuðu þeir við gestakomuna og glenntu upp ginin, til að gelta. En ekkert heyrðist hljóðið. Stukku þeir að komumanni, og skein í hvítar tennurnar við ljósglampann. Maðurinn fann að einn þeirra beit hann í fótinn, annar í höndina og sá þriðji kom með skoltinn að kverkum hans. En ekkert varð úr bitinu hjá neinum þeirra. Þar var bara meinlaust glefs.

Nú vildi göngumaðurinn ná í eldinn en hann komst eigi að fyrir sauðunum. Hann hoppaði þá upp á bakið á sauðunum og stiklaði eftir þeim og komst að eldinum. Og engin kindin vaknaði né hreyfði sig. Þarna tók ég fram í hjá ömmu og spurði hana, hvers vegna kindurnar hefðu ekki hreyft sig. Það færð þú bráðum að vita, sagði amma og hélt áfram sögunni.

Nú var gesturinn rétt að segja kominn að eldinum og þá tók hjarðmaðurinn eftir honum. Hann var gamall maður, leiður á lífinu og lundillur. Greip hann til göngustafs síns og var stafurinn þungur og broddurinn beittur. Kastaði hann vopni sínu að komumanni, stefndi broddstafurinn á manninn miðjan, en geigaði, áður en á hann kæmi og straukst frá hjá og stóð fjarri í jörðu.

Nú greip ég aftur fram í: Því vildi stafurinn ekki fara í manninn, amma? En amma kærði sig ekki um að svara mér, en hélt áfram sögunni: Nú var gesturinn kominn til hjarðmannsins og bað hann vinsamlega að lofa sér að ná eldi. “Konan mín var að eiga barn og ég verð að fá dálitla hlýju fyrir hana og barnið. Efst var nú hjarðmanninum að bregðast illa við þessu, en það var kominn í hann hálfgerður beigur við þennan gest, sem hundarnir unnu ekki á, sauðirnir styggðust ekki við og stafurinn geigaði frá. Taktu eins og þú vilt, sagði hann við manninn. Eldurinn var að mestu brunninn. Það voru bara glóðirnar eftir og gesturinn hafði ekkert ílát til þess að taka þær í. Hjarðmanninum þótti ekki fyrir því og tók upp orðin eins og í glettni: Taktu eins og þú vilt.

En maðurinn laut niður að eldinum, tók glóðirnar með berum höndunum og lét í skikkjulaf sitt. Og glóðirnar brenndu hann ekki á höndunum og ekki kom gat undan þeim á skikkjunni. Manninum varð ekki meira fyrir að taka sér glóðirnar en þetta hefðu verið hnetur eða epli. Nú var gripið fram í – og það í þriðja skiptið: Amma! Hvers vegna brenndi maðurinn sig ekki á eldinum? Það kemur bráðum, sagði amma og hélt áfram. Nú varð slæmi hjarðmaðurinn ennþá meira forviða. Þetta var einhver töfranótt. Hundarnir gátu ekki bitið, kindurnar voru ekki hræddar og spjótið hans vildi ekki drepa manninn, og eldurinn brenndi ekki. Hann kallaði á manninn og spurði hann hvernig á þessu stæði og hvað væri um að vera þessa nótt, þegar ekkert vildi öðru granda. Ekki get ég sagt þér það, sagði gesturinn. Þú verður sjálfur að sjá það. Og maðurinn stóð ekki við, hann var að flýta sér heim með eldinn til konunnar sinnar og barnsins.

Hjarðmaðurinn var orðinn forvitinn. Hann fór í humátt á eftir aðkomumanni allar götur heim til hans. Það var þá líka heimkoma. Móðirin og barnið lágu í hellisskúta. Veggirnir voru ekki annað en kaldir og berir veggirnir. Hjarðmaðurinn var eins og áður er sagt, harðgeðja og miskunnarlítill, en samt tók hann það sárt að vesalings litla saklausa barnið yrði að deyja þarna úr kulda, og hann langaði til að gera barninu eitthvað gott. Hann mundi eftir því, að hann bar á sér mjúkt og fallegt lambskinn, mjallhvítt. Hann leysti frá sér og rétti heimamanni skinnið og sagði honum að búa um barnið á því.

En á sama augnabliki sem hann sýndi það af sér að hann gat sjálfur verið miskunnsamur

þá opnuðust augu hans og hann sá það sem hann eigi gat áður séð og heyrði það sem hann gat eigi áður heyrt. Hann kom auga á það að allt í kringum hann voru ofurlitlir englar með silfurvængi.

Þeir léku allir á hörpur og sungu skærum rómi, að í nótt væri frelsarinn fæddur sem frelsa mundi mennina frá syndum þeirra. Og nú gat hjarðmaðurinn skilið að allar skapaðar skepnur voru svo glaðar þessa nótt, að engin vildi annarri granda. Og hjarðmaðurinn sá alls staðar og allt í kring engla. Þeir voru inni í hellinum og þeir sátu uppi á bergskútanum og flögruðu um loftið. Og þeir voru í hópum á gangi fyrir utan, og stóðu við augnablik er þeir komu að hellismunnanum og gægðust inn til barnsins. Gleði og söngur og leikur allt í kring, og dimma nóttin var orðin skínandi björt.

Og allt var honum þetta áður hulið. Honum varð svo hjartanlega glatt við það að augu hans höfðu opnast, að hann féll á kné og bað til Guðs.

Nú var sögunni lokið hjá ömmu. Hún varp öndinni og sagði: En við getum líka séð þetta sem hirðirinn sá. Englarnir eru á ferðinni hverja jólanótt, þó að við verðum ekki alltaf vör við þá. Og amma lagði lófann á kollinn á mér og sagði: Hugsaðu til þess seinna því það er eins satt og ég sé þig og þú sérð mig. Við þurfum ekki ljós né lampa og gætum líka ef á lægi verið án tungls og sólar en það sem á ríður er að við sjálf eigum augu til að sjá dýrð Guðs.