„Óttastu hvorki vald né ríkidæmi heldur opnaðu munninn“ (M. Lúther)

„Óttastu hvorki vald né ríkidæmi heldur opnaðu munninn“ (M. Lúther)

Ritari biskups Íslands fer mikinn í tilfinningaþrunginni grein í Morgunblaðinu laugardaginn 18. nóvember. Það er vel kunn þumalfingursregla að telja upp að tíu áður en maður segir eitthvað sem betur hefði verið látið ósagt og þeirri reglu, að breyttu breytanda, hefði líklega betur verið beitt í þessu tilfelli. Greinin var nefnilega að ýmsu leyti óheppileg, […]
Jón Ásgeir Sigurvinsson - andlitsmyndJón Ásgeir Sigurvinsson
03. desember 2017

Ritari biskups Íslands fer mikinn í tilfinningaþrunginni grein í Morgunblaðinu laugardaginn 18. nóvember. Það er vel kunn þumalfingursregla að telja upp að tíu áður en maður segir eitthvað sem betur hefði verið látið ósagt og þeirri reglu, að breyttu breytanda, hefði líklega betur verið beitt í þessu tilfelli. Greinin var nefnilega að ýmsu leyti óheppileg, m.a. þar sem halda mætti, eftir að hafa lesið hana, að frjáls, málefnaleg skoðanaskipti á kirkjulegum vettvangi væru biskupsritara þyrnir í augum, ellegar að biskupsembættið ætti að njóta sérstakrar friðhelgi fyrir gagnrýni eða óþægilegum fyrirspurnum á kirkjuþingi.

Allra óheppilegust var þó sú áskorun hans til þjóðkirkjufólks að veita ekki „hinum gamla manni“ brautargengi í næstu kosningum til kirkjuþings. Það dylst nefnilega engum, sem til þekkir, að þessum orðum er beint gegn þeim kirkjuþingsfulltrúum sem öðrum fremur gera sér far um að reifa mál svo efnisatriði séu ljós og hafa gert sér far um að sinna þeirri lýðræðislegu skyldu sinni sem kirkjuþingsmenn að beina fyrirspurnum til biskupsembættisins um embættisfærslur og önnur mál viðkomandi stjórnsýslu kirkjunnar sem þarfnast skýringar. Því er ekki hægt að meta áskorun biskupsritara á annan veg en þann að hún sé gróf aðför að lýðræðinu í hinni evangelísk-lúthersku Þjóðkirkju. Má líkja henni við það ef aðstoðarmaður ráðherra ritaði blaðagrein og hvetti kjósendur til að fella tiltekinn alþingismann sem verið hefði ráðherranum óþægur ljár í þúfu í fyrirspurnartímum á Alþingi. Næsta víst er að slíkt drægi einhvern dilk á eftir sér fyrir aðstoðarmanninn ef ekki ráðherrann sjálfan. Í raun er þó tiltæki biskupsritara enn alvarlegra þar sem valdastaða biskups Íslands er langtum sterkari og áhrif hans innan kirkjunnar miklu mun meiri en ráðherra gagnvart þjóðinni. Má það teljast heppilegt að bannfæringarbréf hafa ekkert gildi haft í lútherskum sið síðan Lúther sjálfur var bannfærður með páfabullu árið 1521.

Biskupsritari vitnar eins og góður lútherani í Pál postula og orð hans um „hinn gamla“ og „hinn nýja mann“. Það er sannarlega við hæfi, nú á siðbótarafmæli, en líkingin, sem átti líklega að varpa einhvers konar ljósi á mál, kastar þó miklu frekar skugga sem geymir ótalmargar ósvaraðar spurningar. Ef hinn gamli maður er sá sem vill fá að setja fram sínar ígrunduðu skoðanir á kirkjuþingi, ef hann er sá sem vill fá skýr og undanbragðalaus svör frá æðsta stjórnvaldi kirkjunnar um stjórnsýslu þess og ef hann er sá sem gerir kröfu, sjálfsagða kröfu, um að stjórnsýsla þess sama stjórnvalds sé vönduð og í samræmi við lög og reglur, megi Guð þá gefa að hann sitji sem fastast við sinn keip.

Greinin birtist í Morgunblaðinu 25. nóvember sl.

Kallað eftir kirkjuskilningi

Með nýjum samningi ríkis og þjóðkirkju um gagngjald ríkisvaldsins fyrir fornar kirkjujarði sem það tók við í áföngum á öldinni sem leið var farið inn á nýja braut í samskiptum þessara stofnana.

Tímamót í samskiptum ríkis og kirkju

Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 78/1997 um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar segir: „Íslenska þjóðkirkjan er sjálfstætt trúfélag á evangelísk-lúterskum grunni.“ Merking þessarar greinar er vissulega dálítið óljós a.m.k. þegar haft er í huga að í landinu starfa fjölmörg önnur trúfélög og þau eru öll sjálfstæðari en þjóðkirkjan. — Tengsl þeirra við ríkisvaldið eru minni, þau hafa víðtækari stjórn í eigin málum og svigrúm þeirra til að móta starfshætti sína er meira. Þau hafa líka ríkara fjárhagslegt sjálfstæði en þjóðkirkjan.

Viðbótarsamningur, sjálfstæði eða fjötrar?

Ljóst er að mikill þrýstingur verður á kirkjuþing að verja stórauknum fjármunum til sókna kirkjunnar, vegna niðurskurðar ríkisins á sóknargjöldunum. Allir eru sammála um að þörf sé á því inn í rekstur safnaðanna. En eru allir sammála um að á móti skuli stórfækka prestum?