Kristin trú

Biblían er helgirit okkar sem teljum okkur kristin. Hún er óþrjótandi fjársjóður af sígildum frásögnum, ljóðum, spámannlegum opinberunum og spekitextum sem vitna um Guð og hvernig Guð hefur haft áhrif á sögu einstaklinga og samfélaga í aldanna rás og hvernig Guð hefur áhrif á okkar eigið líf. Ekkert rit hefur haft eins mikil áhrif á bókmenntir og listir heimsins og Biblían. Samkvæmt evangelísk-lútherskum skilningi vitnar Biblían um Guð en er ekki Guð. Evangelísk-lúthersk trú er bundin bókstaf ritningarinnar án þess að vera bókstafstrú í þröngum skilningi.

Smávægilegan mismun má finna á milli Biblía ólíkra kirkjudeilda. Það á sér sögulegar rætur á fyrstu öldunum eftir Kristsburð, á mótunartíma frumkirkjunnar. Þá fengu viss rit smám saman sérstaka stöðu í lífi og helgihaldi kristinna safnaða þangað til almennt samkomulag náðist um hvaða rit skyldu teljast til helgirita kirkjunnar og hafa sérstakt kennivald umfram önnur rit sem orð Guðs og vitnisburður um verk hans og vilja. Eins og gefur að skilja höfðu guðspjöllin, Postulasagan og bréf Páls nokkra sérstöðu sem elsti skriflegi vitnisburðurinn um Krist en ljóst er að fagnaðarerindið breiddist út í munnlegri geymd fyrstu áratugina eftir krossfestingu og upprisu Jesú. Almennt var litið svo á að þau rit sem fengu sess í helgiritasafninu væru rituð af postulum Jesú eða einhverjum nátengdum þeim. Harðar deilur spruttu upp í frumkirkjunni um það hvort Gamla testamentið, heilög ritning gyðinga — og þar með heilög ritning Jesú og fylgjenda hans — ætti að vera hluti af helgiritasafni kirkjunnar. Niðurstaðan varð sú að svo skyldi vera enda vitnaði Gamla testamentið um sköpunarverk Guðs og hjálpræðisverk gagnvart gyðingum, sem fullkomnaðist í komu Krists og stæði vegna hans öllum mönnum til boða óháð uppruna. Mismunurinn á Biblíum kirkjudeildanna er fyrst og fremst fólginn í röð rita Gamla testamentisins og því hvort ritin sem í íslensku biblíuþýðingunni frá 2007 bera yfirskriftina „Apokrýfu ritin“ teljist vera hluti af helgiritasafninu. Það eru gyðingleg rit af ólíku tagi sem rituð voru á öldunum fyrir Krists burð og eru hluti af Septuagintu, grískri þýðingu Gamla testamentisins, sem almennt er talin hafa verið sú gerð Gamla testamentisins sem frumkirkjan þekkti og notaði helst. Apokrýfu ritin eru dýrmætur vitnisburður um sögu og trúarlíf gyðinga á ritunartíma þeirra sem og um hugmyndaheim síðgyðingdóms og frumkristni. Í lúthersk-evangelískri hefð njóta þau ekki sömu helgi og Gamla og Nýja testamentið sem vitnisburður um opinberun Guðs en engu að síður var Marteinn Lúther þeirrar skoðunar að þau væru bæði „gagnleg og góð aflestrar“.

Biblían samanstendur af 66 ritum og skiptist í tvo hluta, Gamla testamentið og Nýja testamentið. Gamla testamentið er ritasafn sem samanstendur af 39 ritum af ólíku tagi sem innihalda alls kyns mismunandi bókmenntategundir, sögur og ljóð, lagaákvæði og helgisiðareglur, annála og spekitexta, og loks spámannlega opinberunartexta. Talið er að elstu textar Gamla testamentisins kunni að vera frá því um 1200 f.Kr. en yngstu textarnir, í Daníelsbók, eru frá 3. öld f.Kr. Gamla testamentið var skrifað á hebresku og að litlu leyti á arameísku. Aldir liðu áður en ritasafnið fékk endanlega það form sem það hefur meðal gyðinga og t.d. í þýðingu Marteins Lúthers á Gamla testamentinu. Talið er að hebreska Biblían hafi fengið endanlegt form og stöðu helgiritasafns meðal gyðinga á 2. öld e.Kr. Engu að síður er ljóst að rit Gamla testamentisins, eins og við þekkjum það, höfðu öðlast traustan sess meðal gyðinga sem vitnisburður um verk og vilja Guðs miklu fyrr, eins og sést á þeirri staðreynd að þau voru þýdd yfir á grísku í Alexandríu í Egyptalandi á 3. og 2. öld f.Kr. Gríska þýðingin er kölluð Septuaginta („Sjötíumannaþýðingin“) og sumir telja að hún sé sú gerð Gamla testamentisins sem höfundar Nýja testamentisins þekktu og notuðu.

Nýja testamentið inniheldur 27 rit og eru þar fremst guðspjöllin fjögur sem segja sögu Jesú Krists frá fæðingu hans til krossfestingar, upprisu og himnafarar. Postulagasan, sem rituð er af Lúkasi guðspjallamanni, segir frá upphafi frumkirkjunnar sem byggðist á boðun fylgjenda Jesú og Páls postula. Elsta vitnisburðinn um Jesú Krist er þó að finna í bréfum Páls sem hann sendi til kristinna safnaða í Litlu-Asíu, Grikklandi og Róm. Auk bréfa Páls eru í Nýja testamentinu þrjú bréf Jóhannesar og tvö bréf Péturs auk bréfs Júdasar og Hebreabréfsins. Síðasta rit Nýja testamentisins og þar með Biblíunnar er Opinberun Jóhannesar. Ritið er sett fram sem bréf höfundarins til sjö safnaða í Litlu-Asíu er segir frá guðlegri opinberun sem höfundurinn hefur upplifað og lýsir endanlegum sigri Guðs yfir öflum hins illa og komu guðsríkisins. Ritið sver sig í ætt við opinberunar- og heimsendabókmenntir Gamla testamentisins og gyðinglegra rita þess tíma sem tjá von um frelsun og hjálp í vonlausum aðstæðum og gera það með ævintýralegum og innblásnum lýsingum á því hvernig Guð ræður niðurlögum hins illa og skapar nýjan himinn og nýja jörð. Táknheimur Opinberunarbókarinnar er afar áhrifamikill og fá rit Biblíunnar hafa haft eins og mikil áhrif á bókmenntir og listir í nútímanum.

Faðir vor, þú sem ert á himnum. Helgist þitt nafn, til komi þitt ríki, verði þinn vilji svo á jörðu sem á himni. Gef oss í dag vort daglegt brauð. Og fyrirgef oss vorar skuldir svo sem vér og fyrirgefum vorum skuldunautum. Eigi leið þú oss í freistni, heldur frelsa oss frá illu. Því að þitt er ríkið, mátturinn og dýrðin að eilífu. Amen.

Flestir kannast eflaust við að vefjast tunga um tönn þegar kemur að því að biðja til Guðs. Þetta er vandi sem Jesú gerði sér grein fyrir og þess vegna kenndi hann lærisveinum sínum Faðirvorið sem grundvöll allra bæna. Þegar Faðirvorið er skoðað nánar má sjá að það inniheldur sjö bænir sem dekka meginþarfir okkar, áhyggjur hans og vonir.

Bænin skiptist í tvo hluta. Fyrstu þrjár bænirnar snúa að því að vilji Guðs fái að raungerast í heiminum, en það krefst þess að við heiðrum nafn Guðs og viðurkennum sem Guð:

Faðir vor, þú sem ert á himnum, helgist þitt nafn, til komi þitt ríki, verði þinn vilji, svo á jörðu sem á himni.

Síðari bænirnar fjórar snúast um þörf okkar fyrir fæði, húsaskjól og klæði, þörf okkar fyrir umburðarlyndi og fyrirgefningu, þörf okkar fyrir hjálp í því verkefni að láta ekki eigin hvatir og langanir leiða okkur af réttri leið og loks þörf okkar fyrir æðruleysi og óttaleysi gagnvart öllu því sem ógnað gæti velferð okkar.

Gef oss í dag vort daglegt brauð. Og fyrirgef oss vorar skuldir svo sem vér og fyrirgefum vorum skuldunautum. Eigi leið þú oss í freistni, heldur frelsa oss frá illu.

Faðirvorinu lýkur síðan með lofgjörðartexta og staðfestingu hins trúaða á sannleiksgildi hennar sem setur fram forsenduna fyrir því að við biðjum bænina yfirhöfuð:

Því að þitt er ríkið, mátturinn og dýrðin, að eiífu. Amen.

Hið mikla vægi bænarinnar fyrir kristindóminn kemur til af því að Kristur kenndi okkur hana. Með henni kennir og sýnir Guðs sonur að Guð Faðir er kærleiksríkur faðir. Um þennan kærleiksríka föður segjum við: Helgist þitt nafn, til komi þitt ríki. Í dæmisögunni um týnda soninn bregður Jesús einmitt upp mynd af þeim Guði sem Faðir vor beinist að.

Með því að kenna okkur Faðirvorið vill Kristur undirstrika að Guð gengst við okkur sem kærleiksríkur faðir. Í bæninni fáum við tækifæri til að sjá okkur sjálf með augum Guðs, sem börn Guðs. Sú staðreynd að bænin er í fleirtölu leggur jafnframt áherslu á að við erum ekki einkabörn Guðs heldur tilheyrum fjölskyldu sem allt mannkynið er hluti af. Þess vegna biðjum við ekki aðeins fyrir okkur sjálfum þegar við biðjum Faðirvorið heldur fyrir öllum öðrum börnum Guðs einnig. Þannig byggist Faðirvorið í raun á tvöfalda kærleiksboðorðinu og hjálpar okkur að tileinka okkur þá samstöðu með náunganum sem þar er krafist.

Þrenningarhugsun Nýja testamentisins er grundvöllur samkirkjulegu trúarjátninganna sem mynda játningagrundvöll kirkjunnar.

Þekktasta játning kirkjunnar er postullega trúarjátningin:

Ég trúi á Guð,
föður almáttugan,
skapara himins og jarðar.
Ég trúi á Jesú Krist, hans einkason,
Drottin vorn,
sem getinn er af heilögum anda,
fæddur af Maríu mey,
píndur á dögum Pontíusar Pílatusar,
krossfestur, dáinn og grafinn,
steig niður til heljar,
reis á þriðja degi aftur upp frá dauðum,
steig upp til himna,
situr við hægri hönd Guðs föður almáttugs
og mun þaðan koma að dæma lifendur og dauða.
Ég trúi á heilagan anda,
heilaga, almenna kirkju,
samfélag heilagra,
fyrirgefningu syndanna,
upprisu mannsins og eilíft líf.

Elsta samkirkjulega trúarjátningin er Níkeujátningin:

Ég trúi á einn Guð, föður almáttugan,
skapara himins og jarðar, alls hins sýnilega og ósýnilega.
Og á einn Drottin Jesú Krist, Guðs einkason,
sem er af föðurnum fæddur frá eilífð,
Guð af Guði, ljós af ljósi, sannur Guð af Guði sönnum,
fæddur, eigi gjörður, samur föðurnum.
Fyrir hann er allt skapað.
Vegna vor mannanna og vorrar sáluhjálpar
steig hann niður af himni,
klæddist holdi fyrir heilagan anda af Maríu meyju
og gjörðist maður.
Hann var og krossfestur fyrir oss á dögum Pontíusar Pílatusar,
píndur og grafinn.
Hann reis upp á þriðja degi samkvæmt ritningunum
og steig upp til himna, situr við hægri hönd föðurins
og mun aftur koma í dýrð að dæma lifendur og dauða.
Á hans ríki mun enginn endir verða.
Og á heilagan anda, Drottin og lífgjafann
sem út gengur af föður og syni
og með föður og syni er tilbeðinn og ávallt dýrkaður
og mælti af munni spámannanna.
Og á eina, heilaga, almenna og postullega kirkju.
Ég játa að ein sé skírn til fyrirgefningar syndanna
og vænti upprisu dauðra
og lífs hinnar komandi aldar. Amen.

Í Samþykktum um innri málefni þjóðkirkjunnar segir um játningargrundvöll hennar:

„Þjóðkirkjan játar trú á heilaga þrenningu, einn Guð, föður, son og heilagan anda. Þjóðkirkjan játar Guð föður, skaparann, sem elskar og verndar sköpun sína. Þjóðkirkjan játar Jesú Krist sem Drottin og frelsara og fagnaðarerindi hans sem kraft Guðs til hjálpræðis þeim sem trúa.

Þjóðkirkjan játar heilagan anda, lífgjafann og hjálparann, sem kallar hana, upplýsir og helgar með gjöfum sínum.

Þjóðkirkjan viðurkennir heilaga ritningu Gamla og Nýja testamentisins sem orð Guðs og sem uppsprettu og mælikvarða boðunar, trúar og lífs.

Þjóðkirkjan játar postullegu trúarjátninguna, Níkeujátninguna og Aþanasíusar-játninguna sem sanna skilgreiningu trúar heilagrar almennrar kirkju.

Evangelísk-lútersk kirkja viðurkennir Ágsborgarjátninguna frá 1530 og Fræði Lúthers minni sem sannan vitnisburð um fagnaðarerindi Jesú Krists og um það hvernig trú hinnar almennu kirkju var túlkuð sem svar við spurningum siðbótartímans.“